اگرچه برشمارىِ دیدارهاى رستگاران، در هیچ یک از دو دوره‏ى غیبت صغرى و کبرى امکان ندارد؛ چرا که لازمه‏ى احصا و شمارش آنها، به‏ویژه در روزگار غیبت کبرى، احاطه‏ى کامل بر جهانیان و برنامه‏هاى لطف امام زمان ارواحنا فداه است و این دانش و احاطه تنها در اختیار خود آن امام بزرگوار است؛ لیکن به مصداق‏

«آب دریا را اگر نتوان کشید

هم به قدر تشنگى باید چشید»

برخى از گفته‏هاى معتبر و مستند را در این باب فهرست مى‏دهیم.

سوختگان دیدار یار و چشم به راهان عنایات همایونى او مجموعه‏هایى را در درازاى تاریخ گِردآورى کرده‏اند که ما آن‏ها را، به ترتیب تاریخ اثر، یاد مى‏کنیم. سپس یک دیدار مستند را مى‏آوریم:

1 - اصول کافى، نوشته‏ى ثقة الاسلام کلینى (م 329 ه)، ج 1 ، صص 514 - 525 داراى 31 حدیث.

2 - الإرشاد، شیخ مفید (م 413 ه) چاپ مجموعه‏ى مصنّفات، ج 11 ، صص 351 - 367 ، در باب دیدارها و معجزات امام زمان‏علیه السلام.

3 - کمال الدّین، شیخ صدوق (م 381 ه)، صص 434 - 479 ، 26 حدیث و داستان دیدار.

4 - غیبت، شیخ طوسى (م 460 ه)، صص 152 - 172 ، ذکر دیدارها و معجزات.

5 - علم الیقین، فیض کاشانى (م 1091 ه)، ج 1 ، ص 201 حاوى احادیثى در دیدارکنندگان.

7 - إثبات الهداة، شیخ حرّ عاملى (م 1104 ه)، ج 7 ، صص 270 - 383 شامل 170 حدیث در معجزات و دیدارها با امام عصرعلیه السلام.

8 - حلیة الأبرار، سید هاشم بحرانى (م 1109 ه)، ج 7 ، صص 522 - 548 در احادیثى که دیدار او را به‏طور ضمنى تأیید مى‏کند در حالت ولادت و پس از آن، تا هنگام شهادت پدرش امام حسن عسکرى‏علیه السلام.

9 - روزنه‏هاى به خورشید (ترجمه‏ى تبصرة الولىّ)، سید هاشم بحرانى (م 1109 ه) مترجم: سید حسن افتخارزاده، شامل 55 حکایت دیدار.

10 - گزیده‏ى کفایة المهتدى نوشته‏ى سید محمّد میرلوحى اصفهانى (قرن 11 ه)، صص 250 - 255 شامل نام بار یافتگان.

11 - بحارالانوار، ملّامحمّد باقر مجلسى (م 1111 ه)، ج 52 ، صص 1 - 89 .

12 - جنّة المأوى، میرزا حسین نورى (م 1320 ه) ضمیمه‏ى بحارالانوار 53 : 200 - 236 داراى 59 دیدار.

13 - نجم الثاقب، میرزا حسین نورى (م 1320 ه) باب هفتم داراى صد داستان دیدار.

14 - منتخب الأثر، لطف اللَّه صافى گلپایگانى (معاصر)، صص 358 - 381 در دیدارهاى دوران غیبت صغرى و صص 412 - 420 در 13 داستان تشرّف در غیبت کبرى.

15 - رعایة الإمام المهدى‏علیه السلام، على کریمى جهرمى (معاصر)، حاوى حدود 30 داستان عنایت از جانب امام عصرروحى فداه نسبت به مراجع و بزرگان دین.

کتاب‏هاى یاد شده جز شماره‏هاى 9 و 15 عربى است.

اکنون تشرّفى را از کتاب ارزنده‏ى کمال الدّین مرحوم صدوق نقل مى‏کنیم:(127)

احمدبن اسحاق‏بن سعد اشعرى گوید: به حضور ابومحمّد حسن‏بن على (امام یازدهم)علیه السلام مشرّف شدم. در اندیشه بودم که از او درباره‏ى جانشینش پرسش کنم. پیش از آن‏که من سخنى بگویم، آن حضرت ابتدا کرد و فرمود:

«احمدبن اسحاق! همانا خداوند - تبارک و تعالى - از آفرینش آدم تاکنون و تا برپایى رستاخیز، زمین را از حجّت خود خالى نخواهد گذاشت؛ چرا که به‏خاطر حجّت خدا، بلاها از زمین برداشته مى‏شود؛ باران فرود مى‏آید؛ برکت‏ها از زمین بیرون مى‏آیند.»

احمدبن اسحاق گوید: عرض کردم: اى فرزند رسول خدا، پس امام و جاى‏نشین پس از شما کیست؟ در این‏جا آن حضرت با شتاب به پا خاست و وارد اندرون شد. لحظاتى بعد بیرون آمد؛ در حالى که پسر بچّه‏اى سه ساله، مانند قرص شب چهارده، بر دوش داشت! فرمود:

«احمدبن اسحاق! اگر نه تو نزد خداى - عزّوجلّ - و حجّت‏هاى او جایگاه ویژه داشتى، فرزندم را به تو نشان نمى‏دادم. او هم نام و هم کنیه‏ى رسول خداصلى الله علیه وآله وسلم است؛ همان است که زمین را از عدل و داد پُر مى‏کند؛ همان گونه که از ستم و بیداد پُر شده باشد.

اى احمدبن اسحاق! او در میان این امّت همانند خضر و ذوالقرنین است. به خدا سوگند که او غیبت خواهد کرد. در آن غیبت، از امتحان و هلاکت بیرون نمى‏آیند مگر آنان که خداوند - عزّوجلّ - بر ایمان به امامت استوارشان داشته و به دعا براى تعجیل فرج و ظهور، موفّق گردانیده است.»

احمدبن اسحاق گوید: عرض کردم: مولایم! آیا علامتى هست که قلبم آرام گیرد؟

در این‏جا کودک به لهجه‏ى عربى فصیح به سخن آمده فرمود:

«منم بقیة اللَّه در زمین خدا و انتقام گیرنده از دشمنان خدا. (اى احمدبن اسحاق) پس از دیدار، دیگر در پى اثر و علامت مباش!»

احمدبن اسحاق گوید: با شادى و سرور از خانه‏ى امام حسن عسگرى‏علیه السلام بیرون آمدم. صبح روز بعد دوباره به خانه‏ى آن حضرت برگشتم و عرض کردم: اى فرزند رسول خدا، بسیار خوش حال شدم که بر من منّت گزارید. سنّت جانشین شما از خضرو ذوالقرنین چیست؟ فرمود: درازى پنهان زیستى اى احمد!»

گفتم: یعنى غیبت و پنهانى او به درازا مى‏کشد؟

فرمود: «به پروردگارم سوگند، آرى؛ تا بدان جا که بیشتر معتقدان به امامت او از ایمان خود برمى‏گردند و بر ایمان استوار نمى‏ماند مگر آن‏که خداوند بر ولایت ما از او پیمان گرفته و ایمان را در قلب او نبشته و او را به روحى از سوى خود تقویت فرموده است.

اى احمدبن اسحاق! این است امر و سرّ و غیبى از خداوند! آن را نگه دار و کتمان کن و از سپاس‏گزاران باش که فرداى قیامت در علّیین هم راه ما خواهى بود.»

خواننده‏ى عزیز این دیدار نکاتى را دربردارد و از این روى آن را برگزیدیم. خواستاران دیدارهاى دیگر روزگار غیبت صغرى و کبرى به کتب معرّفى شده مراجعه فرمایند.

لازم به یادآورى است که شیخ صدوق یکى از بزرگ‏ترین و موثّق‏ترین محدّثان شیعه به شمار مى‏رود و کتاب «من لا یحضره الفقیه» یکى از چهار کتاب اصلى معتبر شیعه است. او کتاب کمال الدین را به دستور خود امام زمان‏علیه السلام نوشته است و خود به دعاى آن حضرت متولّد شده است. (ر.ک: مقدّمه‏ى کمال‏الدّین)